Secde yalnız Allah'a yapılacağına göre, Meleklerin Hz. Adem'e
secdesini nasıl değerlendirmeliyiz? Yaratılış yönünden şeytanla melekler
arasında nasıl bir münasebet vardır?
Cenab-ı Hak insanı kuru bir çamurdan, cinleri ateşten, melekleri de
nurdan yaratmıştır. Yaratılışta ilk sırayı melekler, sonra cinler, ondan
sonra da insanlar almıştır. İlk yaratılan insan, aynı zamanda ilk peygamber
Adem Aleyhisselamdır.
Cenab-ı Hak, Hz. Adem'i yarattığında meleklerin ona secde etmelerini
emretti. Bütün melekler secde ettiği halde İblis secdeden kaçındı. Bundan
sonra da kıyamete kadar şeytanlığını devam ettirmek için Allah'tan izin
istedi. İsteği kabul edilince de insanları hak yoldan çıkarmaya devam etti.
Meleklerin Hz. Adem'e secde etmeleri gaybi bir mesele olduğu halde hadisenin
seyri ve şekli hakkında tefsirlerimizd e bazı izahlar bulunmaktadır. Ebu's-Suud'un
izahlarına göre, İblis meleklerle birlikte yaşıyordu, onlar gibi ibadet
ediyordu. Secde emri gelince İblis meleklerden ayrıldı. İkinci bir görüşe
göre, meleklerin bir cinsi vardır ki, doğup büyürler, bunlara cin denir.
İblis de işte bunlardandı. Başka bir görüşe göre, secde emri bütün
cinlereydi. Fakat Cenab-ı Hak melekleri zikretmekle cinlere de hitap etmiş
olmaktadır. Böylece sadece melekler değil, bütün ruhani varlıklar secde ile
emredilmiştir.(1)
Cin hakkında iki görüş vardır:
1. Bütün ruhani varlıklara cin denir. Bu durumda melekler ve şeytanlar
cin mefhumunun içine girerler. Böylece melek ile cin arasında hem umumi, hem
de hususi manada bir durum vardır. Her melek cindir; fakat her cin melek
değildir.
2. Cin ruhani varlıkların bir kısmına denir. Çünkü ruhaniler üç
kısımdır:
a. İyiler: Melekler.
b. Kötüler: Şeytanlar.
c. Hem iyisi, hem de kötüsü bulunanlar: Cinler.
Safvetü't-Tefasir'de verilen bilgiye göre:
1. İblis meleklerden değildir.
2. Melekler masum varlıklardır, hiçbir zaman Allah'a asi
olmamışlardır. Halbuki, İblis secde etmemekle Allah'a karşı gelmiştir.
3. Melekler nurdan, İblis ateşten yaratılmıştır.
4. Melekler doğup üremezler, halbuki İblis ürer ve çoğalır. Kehf
Sûresinde geçtiği gibi "İblis cinlerdendir."(2)
İbni Abbas'tan gelen bir rivayete göre, bazı müfessirler, "şeytan
tabiri" insanların ve cinlerin sefih ve fitnekar kısmına denildiği
görüşündedirler. Cinlerden olan şeytanlar var olduğu gibi, insanlardan olan
şeytanlar da vardır.
Meleklerin Adem Aleyhisselama secde ediş şekline gelince; emredilen bu
secdenin Hz. Adem'e ibadet niyetiyle yapılmadığı açıktır. Çünkü Allah'tan
başkasına ibadet etmek şirktir. Hz. Adem, yeryüzünün halifesi olunca,
meleklerin ona secdesi bu halifeliği kabul etme yani ona biat etme şeklinde
olmuştur. Bu hal, Hz. Adem'e bir hürmet olmakla beraber, esasta Allah'a
yapılan bir ibadettir.
Nitekim, eski ümmetlerde selamlaşma, ibadet kasdı olmaksızın, yere
kapanarak secde etme şekilde vaki olmuştur. Mesela, Yusuf Aleyhisselamın
kardeşlerinin kendisine secde etmeleri bir tazim ve saygıdan ibarettir
Bunlarla beraber, meleklerin Hz. Adem'e secde etmelerinin ibadet
manasına alınması da mümkündür. Bu durumda secde edilen gerçekte Cenab-ı
Haktır. Hz. Adem ise bu secdede kıble vazifesi görmüştür. Dolayısıyla secde
yine doğrudan doğruya Allah'a yapılmıştır.(3)
Diğer taraftan, Cenab-ı Hak melekleri Hz. Adem'e secde ettirmek
sûretiyle kainatın insana boyun eğdiğini göstermiş; İblis'in ona karşı
üstünlük davasında bulunmasını zikretmekle de, insanlığın maddi ve manevi
gelişmesinde şeytanların ne kadar büyük bir engel teşkil edeceklerine
onların dikkatini çekmiştir.
Kaynaklar
1. Tefsir-i Ebu`s-Suûd, 1:87.
2. Safvetü`t-Tefasir, 1:52.
3. Hülasatü`l-Beyan, 1:97
Konu: Secde yalnız Allah'a yapılacağına göre, Meleklerin Hz. Adem'e secdesi... (Okunma sayısı 799 defa)