MA‘NÂ-YI HARFÎ NEDİR?
Kâinâta, eşyâya ve hâdiselere Allah nâmına bakmak, ona göre nazar etmek demektir. Meselâ güzel bir şeye bakarken: “Allah ne güzel yaratmış” diyerek, o güzelliği eşyâya değil de esmâya vererek, yani onu yaratana ve onu yaratan zâtın isimlerine nisbet ederek bakmaktır. Kur’ân’ın kâinâttan bahsi ve Müslümanlardan istediği bakış tarzı da bu şekildedir.
MA‘NÂ-YI İSMÎ NEDİR?
Kâinâta, eşyâya ve hâdiselere bakarken, eşyâda görünen fiilleri Allah’a değil de eşyânın kendisine, tabiata veya sebeblere nisbet ederek bakma tarzıdır. Meselâ güzel bir şeye bakarken, “Ne güzel” diyerek, o güzelliği o eşyâya nisbet ederek bakma tarzı ma‘nâ-yı ismîdir. Bu günkü felsefenin ve bilimin kâinât ve eşyâdan bahsi bu tarzdadır. Bu tarz bakış, insana Allah’ı unutturur, maddeci bir zihniyeti netice verir. Beni tanı, yürü kulum, yürü diye bizlere
Her nefeste şefkat ile Rabbimizden nidâ var.
Duymuş isen bu nidâyı her zerrenin dilinden
Müjde olsun, artık sana cennet denen safâ var!
Hasan Feyzî (rh)