Içtihad Kapısının Kapanması

[melek]

NurunYolcusu.com İrfan Medya Projelerini Destekler

Bu yazi SavaPasa’nin Islâm Hukuku nazâriyati hakkinda bir etüd” adli  kitabindan kisaltilarak alinmistir.
Sekizinci hicret asrinin ortalarina dogru, her dört mezhebe mensup müctehitlerin tesriî ictihatlara artik bir nihâyet verilmesi hususunda mütâbik kaldiklari zannolunmaktadir. Böyle bir hükmün kabulü, islâmiyeti haraketsizlige mahkûm etmis bulunur ki, ser’i Muhammedînin ibdâi fikri ile taban tabana ziddir.
Tarih, içtihat kapisinin kapanmasi hususunda iki hâdiseden rivâyeten bahsetmektedir. Meshur Imam-i Gazalî’nin müsâhade ve rüyalarindan çikan mânâya göre, artik bu tarihten sonra yeni bir tesriî usulün ibda’i yani bir mezheb kurulmasi Allah’in emri ile men olunmustur. Diger bir rivâyete nazaran Sadri Seri’a unvanini haiz Abdullah Ibnü Mes’ut el Mahbubî, besinci bir mezheb ibda’ina tesebbüs eylemis ise de; yine bir rüya sebebiyle bu isten vaz geçmeye mecbur olmustur.
Rüyasinda, kendisini dört kapisi ve bu kapilarin üzerinde dört penceresi bulunan gayet muntazam, dört köse bir mabette gören Sadri Seri’a’ya Cebrâil gözükerek, mabedin ahengini ve nizamini bozmadan bir besinci kapi ve pencereyi açip açamayacagini sormus;  (Devami yarin)
Islâm Âlimlerine Göre Fukuha yedI tabakadir:
1. Müctehid fi’s-Ser’î:Müctehid-i mutlak, dört mezhep imami gibi.
2. Müctehid fi’l-Mezhep:Bagli olduklari mezhep imamina fer’î bâzi mes’elelerde muhâlefet etseler de o mezhebin esaslarindan ayrilmayanlar, Imâm Ebû Yûsuf ve Imam Muhammed hazretleri gibi.
3. Müctehid fi’l-Mesele:Hakkinda bagli bulunduklari mezhep imamindan bir rivâyet bulunmayan mes’elelerde ictihâd yapanlar. Hassaf, Ebû’l-Hasen el-Kerhî, Semsü’l-Eimme el-Hulvânî, Fahru’l-Islâm Pezdevî ve Kâdîhân hazretleri gibi.
4. Ashâb-i Tahrîc:Aslâ ictihâda kâdir olmayip ancak tâbi olduklari mezhep imami ve onun ashâbindan naklolunan, iki seye muhtemel olan kavillerden birini tafsil edebilirler.
5. Ashâb-i Tercîh:Tâbî olduklari mezhep imamlarindan gelen rivâyetlerden bazisini bazisina tercih edebilenler. Ebû’l-Hasen el-Kudûrî ve Sâhibü’l-Hidâye gibi.
6. Ashâb-i Temyîz:Fetvâlarin kavî, akvâ, zayif, zâhiru rivâye ilh. oldugunu beyân edenler. Sahibü’l-Kenz ve Sâhibü’l-Vikâye gibi.
7. Mukallid-i Sirf: Yukaridakilere muktedir olmayan mukâllidlerdir. Bunlar kuvvetli ile zayifi fark edemezler
 

[melek]

Sadri Seri’a, buna kudreti yetisemeyecegi cevabini verince Cebrâil kendisine, tasavvur etmekte bulundugu adlî islahatin tahakkuku hâlinde Islâmiyet’te mevcut ahengin de böylece bozulacagini ve binâenaleyh tasavvurlarindan vaz geçmesini ihtar eylemistir. Sadri Seri’a, bu andan itibaren ictihat kapisinin kapanmis bulunduguna hükmetmistir.
Hakîkâte müsabih bulunmak ve muhtemel olabilmek vasiflarini nefsinde cemeden menkibeler de, tarihî hakîkâtlerin menbai vazifesini görürler. Insan, ilmine ragmen bazan kemâlden mahrum ve acz içerisinde bulunmaktadir. Ihtirasa boyun egmemis seciyeler hakîkâten enderdir. Bahis mevzuumuz bulunan tarihçede böyle bir seciyeye sahip olarak yaliniz Imam-i Azam’i görmekteyiz, ki müsarünileyhin mezar tasina “Hayatini hakîkâta vakfetmis” ibâresi yazilsa becadir.
Gerek Gazalî ve gerekse Sadri Seri’a’nin birer mezhep sahibi olmak, tasavvurlarindan feragat etmek sebebini âlî bir kuvvetin tahrikine izafe eylemek lüzumunu duymus ve bunu yaparken de yeni yeni ihtiraslarin meydana çikmasini önleyerek, islâmiyette huzur ve sükûnu temin eylemek gibi büyük bir fikirden mülhem bulunmuslardir.
Imam-i Gazali ile Sadri Seri’a, besinci bir mezheb ibda’indan feragat eylemekle, uzun zamandan beri istimâl olunan hukuku tasdik eylemis bulunuyor. Bundan sonra yeni bir mezheb ibda’ edilemeyecegini ifade etmis oluyorlardi. Iste ictihat kapisinin kapanmasi hususunun bu iki âlime isnat edilmesi keyfiyetinin esasi budur.
Ancak; bu dört imamin vaz etmis bulunduklari kâide ve usullere tebaan yeni yeni meselelerin halline masruf mesaî, nihayet bulmamistir. Bu gün dahi müftüye arz olunan yeni bir mesele için bir hal tarzi bulunabilmektedir. Dört imam tarafindan tesis edilmis bulunan usullerin, yeni bir meselenin halline kâfi gelmeyecegini iddia eden müctehit, hem günaha girmis hem de cehlini göstermis olur. Hakiki bir Islâm âlimi, kendisine arz olunan her nevi meseleye bir hal sekli bulmakla mükelleftir. Bu müctehidin dikkat edecegi tek nokta, mesâisini dört mezhepten her hangi birisince kabul edilmis olan usul ve kâidelere istinad ettirebilmektir.   
Islâm dini ulemasi, her ilim adaminin, hakâyiki hukukiye ve adliyye teharrîsi zimminda kendine göre, yeni yeni usul ve kaideler vaz etmekte serbest olacagini kabul etmemektedirler. Hukuk alimlerinin ihtilâfa düsmelerinden, beser efkârinin tesevvüse ugramasindan ve sonu gelmeyecek olan yeni yeni usuller ve mezhepler dolayisiyle, hiç bir lüzum ve zaruret olmadan beyhude münâzaa ve münakâsalarin meydana çikmasindan korkmaktadirlar. Ancak; müctehitler, mevcut dört mezhepdeki kâide ve usûllerden arzu ettiklerini istimâl etmekte tamamiyle serbesttirler.
Kisaca ifade edilmek istenirse, dört mezhepde mevcut kâide ve usûller ile mesele halli hususunda ictihad kapusu daimi surette açiktir. Bu dört mezhepde mevcut usûl ve kaideler haricinde usul ve kaideler meydana getirmek, bir besinci mezhep icad etmek ve bu suretle hukuk ilminde ve içtihatta ihtilâl yaratmak isteyenler için ictihat kapisi ebediyyen kapalidir.
Sava Pasa kendini ve eserini söyle anlatıyor:
“Ben hiristiyanim ve dinime mutekidim; fakat hakikî bir Hıristiyan, bütün insanlara bîtaraf muamele edendir. İslâm Hukukunu bu zaviyeden tamamen bîtaraf tetkik ettim ve en büyük hürmete sâyân gördüm” demektedir.
Bizler ise bugün ne yazık ki dinimizin ve hukukumuzun kıymetini Müslüman olmayan bir kimsenin sehadetinde arıyoruz.

[كنج مسلمان]